Jak napisać recenzję?

Pytanie o to, jak napisać recenzję, towarzyszy mi praktycznie już od ponad dwóch dekad! Dzisiaj, jako filolog, krytyk, kulturoznawca i jednocześnie specjalista ds. marketingu, jestem w stanie udzielić pełnej odpowiedzi.

Przeprowadziłam research – przejrzałam kilka przykładowych stron, które starają się udzielić niezbędnych wskazówek. Jednak prezentują bardzo ograniczone podejście – zostały przygotowane z myślą o uczniach szkół podstawowych. A recenzja to coś więcej niż tylko wkomponowanie się w klucz egzaminacyjny. Dlatego postanowiłam stworzyć własną receptę na to, jak napisać recenzję. Ujmuje ona zarówno podejście filologiczne (wasi nauczyciele języka polskiego powinni więc być usatysfakcjonowani!), jak również kulturoznawcze. Co więcej – to nie będą puste wskazówki – podam Wam przykłady z własnej pracy. Zachęcam więc do lektury.

1. Struktura recenzji

Jeżeli nie wiesz jak napisać recenzję – zacznij od szkieletu. Recenzja MUSI się składać z 3 części: wstępu, rozwinięcia, zakończenia.

Dobra rada: jeżeli nie masz wprawy w pisaniu recenzji – przygotuj sobie 3 niewielkie karteczki lub po prostu podziel kartkę na trzy części. Nadaj im adekwatne tytuły: wstęp, rozwinięcie, zakończenie. To doskonały sposób, aby ruszyć z miejsca – ja też tak zaczynałam pisać!

2. Porządek w recenzji

Każda z trzech części recenzji – czemuś służy. Pamiętaj o tym! Możesz napisać sobie na wcześniej przygotowanych kartkach cel, który w konkretnym miejscu recenzji będziesz realizować. Dzięki temu napiszesz recenzję nie tylko poprawną, ale również czytelną, ciekawą i przyjemną w lekturze.

WSTĘP → co recenzuję? – musisz zapoznać czytelnika z tematem pracy. Jak napisać recenzję, skoro nie zamierzasz informować odbiorcy o tym, co zamierzasz recenzować? To właśnie tutaj jest miejsce na “suche” informacje związane z tym co recenzujesz.

ROZWINIĘCIE → argumenty – to miejsce, które musisz wykorzystać najlepiej jak się da – to przestrzeń na Twoje argumenty.

ZAKOŃCZENIE → podsumowanie – czyli wnioski. Z praktyki wiem, że to najtrudniejszy moment – trzeba podkreślić to, co już było, ale jednocześnie nie można się powtarzać. Nie martw się – w dalszej części znajdziesz rozwiązanie tego problemu 🙂

3. Jak napisać recenzję? – WSTĘP

Jeżeli chodzisz jeszcze do szkoły, to na pewno uczono Cię, że recenzję zaczynamy od opisania przedmiotu recenzji. Jeżeli był to spektakl, to piszemy gdzie, kiedy go widzieliśmy. Podajemy wszelkie informacje związane z twórcami… Nudne, nie? Robi się z tego lista suchych faktów.

Dobra rada: pamiętaj, że WSTĘP RECENZJI to zaledwie 1/5 objętości całej pracy. Nie ma sensu pakowanie tutaj wszystkich informacji – niektóre z nich pojawią się w trakcie argumentacji (najważniejszej części recenzji). 

Tak, jak nauczyciele uczą w szkołach, jest oczywiście poprawnie. To też doskonały sposób na “start”. Jednak jeżeli jesteś już bardziej wtajemniczonym pisarzem recenzji, idź nieco dalej! Postaw na mniej oczywisty wstęp. Może taki jak w tej recenzji książki Wiesława Myśliwskiego? (czytaj)

Pamiętaj także, że w recenzji MASZ PRAWO pisać jako TY, czyli w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Nie bój się tego!

A jeżeli cały czas spoglądasz na pustką kartkę i nie wiesz jak zacząć, to tutaj podrzucam kilka propozycji:

  • Kilka dni temu miałem okazję przeczytać/obejrzeć/posłuchać/zobaczyć….
  • Spotkanie z dziełem X okazało się dla mnie niezwykle ciekawą i wymagającą podróżą.
  • Podróż, którą rozpocząłem razem z bohaterem/bohaterami X, okazała się dla mnie…
  • Sięgając po książkę X, nie sądziłem, że okaże się to dla mnie… 

Jak widzisz, nie musisz zaczynać od sztywnego “Dnia XX byłem na spektaklu pt. YY w reżyserii ZZ…”.

4. Jak napisać recenzję? – ROZWINIĘCIE

To najważniejszy fragment, który będzie od Ciebie wymagał nie lada wysiłku. Musisz bowiem zebrać wszystkie “za” i “przeciw”. Weź kartkę, którą wcześniej przygotowałeś dla tej sekcji recenzji i zacznij spisywać wszystkie pomysły – z plusami i minusami. Jeżeli wygląda to chaotycznie – to nic! Ważne, abyś zebrał wszystko. Na co zwrócić uwagę?! O tym też chyba nie uczą w szkole, a przecież to recenzowane przez Ciebie dzieło wyznaczy kierunek całego tekstu. No to podsuwam kilka wskazówek (pamiętaj, że te kilka punktów nie wyczerpuje tematu!):

KSIĄŻKA:

okładka – czy nawiązuje do treści? czy zawiera ciekawą symbolikę? a może w niej jest klucz do odczytania treści?;

struktura – może jakiś ciekawy, znaczący dla treści podział na rozdziały (jak np. w Lalce czy w Cierpieniach młodego Wertera?);

bohaterowie – czy jest wyraźny podział na antagonistów i protagonistów (negatywnych i pozytywnych?); czy któryś bohater szczególnie zapada w pamięć, bo np. jest niejednoznaczny i trudny do oczywistego zaszufladkowania?;

treść – czyli fabuła? zastanów się, czy była żwawa, ciekawa, trzymająca w napięciu? a może wręcz przeciwnie? postaraj się odpowiedzieć na pytanie JAKA była fabuła?

SPEKTAKL/WIDOWISKO/KONCERT

plakat – czy jest intrygujący i ciekawie nawiązuje do wydarzenia? czy pomaga w odczytaniu treści? jeżeli tak, to w jakim stopniu?

akcja – czy nudziłeś się w trakcie widowiska? jeżeli tak, to w jakich momentach? czy wręcz przeciwnie – akcja była na tyle wartka, że przez cały czas byłeś niezwykle zaangażowany w śledzenie tego, co się dzieje na scenie?

scena – jak artyści zachowywali się na scenie? czy zagospodarowali ją w pełni (włączając w to oświetlenie, scenografię etc.), czy może pozostawały na niej puste przestrzenie, całkowicie niewykorzystane?

oświetlenie – to też sztuka! czy oświetlenie artystów współgrało z fabułą, pomagało w utrzymaniu napięcia?

dekoracje – w jaki sposób wprowadzały treść do tego, co się dzieje na scenie?

PŁYTA CD/DVD

okładka – czy prezentuje coś ciekawego, czy ukierunkowuje w interpretacji?

spójność komunikatu – czy utwory stanowią całość, czy też zdają się być wyrwane z zupełnie obcych sobie światów?

poszczególne utwory – może znalazłeś na płycie jakieś “perełki”, które wymagają szczególnego komentarza?

muzyka, wokal i teksty – czyli trzy elementy, które tworzą całą płytę; postaraj się w recenzji oddzielić je od siebie (niech czytelnik wie, że jesteś uważnym recenzentem i zwracasz uwagę na każdy element dzieła.

5. Jak napisać recenzję? – ZAKOŃCZENIE

To chyba najtrudniejszy moment. Wydaje się, że napisałeś już wszystko, a tu jeszcze trzeba podsumować. Czyli co? Pisać raz jeszcze te wszystkie argumenty? No nie. Jeżeli trzymałeś się planu i swoich punktów, to wiesz, czy dzieło odbierasz w ogólnym rozrachunku na plus, czy na minus. Po prostu odpowiedz sobie na pytanie: więcej było plusów czy minusów? I to właśnie będzie Twoje podsumowanie.

W tym miejscu napisz też o najsilniejszej stronie dzieła i o jego najsłabszym momencie/elemencie. Po prostu – zaakcentuj dwa elementy z wymienionych wcześniej argumentów – wróć do nich, ale tylko w kontekście “naj+” i “naj-“. Dla odbiorcy to będzie najistotniejsza informacja.

A na samym, samiutkim końcu, postaw kropkę nad “i”. Poleć dzieło, lub wręcz przeciwnie.

6. Czego NIE robić? 

Jak NIE PISAĆ recenzji? Zasada jest prosta – przede wszystkim nie opowiadaj dzieła. Nie masz go streszczać. I tyle. Jeżeli będziesz o tym pamiętać, z resztą poradzisz sobie śpiewająco.

7. O czym warto pamiętać?

Pisząc recenzję, musisz pamiętać o tym, że oceniasz czyjeś dzieło. Powinieneś więc trzymać się kilku prostych zasad, które po prostu pozwolą Ci zachować się fair i nie pójść w stronę bezosobowego hejtu. A w oczach odbiorcy pozostaniesz rzetelnym recenzentem. Oto kilka dodatkowych wskazówek dotyczących tego, jak pisać recenzję:

oceniasz dzieło, nie autora (!) – krytykuj wytwór pracy, a nie osobowość i cechy autora;

bądź rzetelny – jeżeli krytykujesz, to argumentuj każdy zarzut konkretami (to nie może być na zasadzie: “nie przekonało mnie” i koniec; autor dzieła ma prawo wiedzieć, w którym miejscu zawiódł Ciebie jako odbiorcę);

nie trzymaj się schematów – jeżeli czujesz, że musisz wyrwać się zwykłej argumentacji, zachowaj tylko trójpodział pracy i postaw na dowolność wypowiedzi (recenzja może być np. listem!);

dostosuje recenzję do dzieła – innych argumentów użyjesz przecież przy recenzowaniu płyty, a innych przy recenzowaniu koncertu;

nadaj recenzji tytuł – nie musisz nazywać swoją recenzję “recenzją”;

nie musisz opisywać wszystkiego – jeżeli np. okładka nic nie wnosi do interpretacji i oceny – nie pisz o niej!

8. Przykłady recenzji

Mało kto o tym pamięta, ale najlepiej nasz styl kształtuje… lektura. Nie bój się więc czytać recenzji tych, którzy już od lat je piszą. Dzięki temu odnajdziesz kilka ciekawych pomysłów na własne wyrażanie opinii. Ja podsuwam Tobie kilka własnych przykładów – tekstów mojego autorstwa – które odkryją przez Tobą różne odsłony i twarze recenzji.

a/ recenzja książki (zwróć uwagę na wstęp – nie jest “klasyczny”);

b/ recenzja spektaklu (zwróć uwagę na formę – nie jest to zwykłe przytoczenie argumentów, ale forma pierwszoosobowego zwrotu do artystów);

c/ recenzja płyty CD (zwróć uwagę, na strukturę – każdy utwór ma swoje mini-podsumowanie);

d/ recenzja płyty DVD (zwróć uwagę na krytykę – każde “ale” poparte konkretnym przykładem);

e/ recenzja teledysku (zwróć uwagę na recenzowane elementy – całkowicie dostosowane do natury dzieła);

f/ recenzja filmu (zwróć uwagę na kontekst kulturowy – do takich recenzji trzeba się przygotować!);

g/ recenzja ścieżki artystycznej (bo recenzja nie dotyczy tylko jednego dzieła – może mieć bardziej rozległy charakter);

h/ recenzja koncertu (zwróć uwagę na klucz recenzji – wybrałam tutaj konkretne zagadnienie, przez które przefiltrowuję cały występ).

 

I to tyle! 🙂 Jeżeli przebrnąłeś przez ten tekst, to uwierz mi – jesteś gotowy do napisania rzetelnej, ciekawej i poprawnej recenzji. Pamiętaj tylko o porządku pracy, odpowiednim przygotowaniu i… odważnych decyzjach 🙂 Jestem przekonana, że stworzysz nie tylko poprawną recenzję, ale też taką, która zachwyci odbiorców i pomoże im w podejmowaniu decyzji.