Jak napisać interpretację porównawczą?

Jedną z trudniejszych i bardziej wymagających form wypracowania pisemnego jest interpretacja porównawcza, czyli interpretacja równoległa.

Z drugiej strony – dla wprawionych w boju polonistów i pisarzy – jest ona jednym z najciekawszych narzędzi do wnikliwego badania dzieła. Doskonale sprawdza się zarówno w przypadku tekstów poetyckich, literackich, jak i filmowych, teatralnych. Nie sposób też nie zauważyć, że interpretacja porównawcza pozwala płynnie przechodzić pomiędzy różnymi sferami sztuki – zestawiać ze sobą dzieła literackie i ich ekranizacje, jak i dzieła posługujące się tym samym kodem kultury (np. dwie powieści), traktujące o jednym problemie, korespondujące ze sobą licznymi analogiami i odniesieniami kulturowymi.

Tak potężna broń interpretacyjna, jaką bez wątpienia jest interpretacja równoległa, wymaga jednak odpowiedniego przygotowania. Oto kilka prostych zasad, które pomogą Ci opanować sztukę pisania. 

1. Jak rozpoznać interpretację porównawczą? Czyli kiedy możemy być pewni, że to właśnie po nią powinniśmy sięgnąć?

Jeżeli polecenie do zadania/wypracowania zawiera słowo “interpretacja” (nie ANALIZA!) i wskazuje na przynajmniej dwa tytuły.

PAMIĘTAJ: zestawienie może być różne. Polecenie może dotyczyć dwóch wierszy tego samego autora, powieści i obrazu, dramatu i utworu muzycznego, wiersza i powieści, utworów poetyckich dwóch różnych autorów.

2. Jak zaplanować działania?

Przygotuj plan.

Interpretacja równoległa, jak sama nazwa wskazuje, wymaga od Ciebie równoczesnego prowadzenia interpretacji jednego i drugiego utworu. Nie możesz więc skupić się w pierwszej kolejności na tytule X, potem przejść do tytułu Y, a na końcu, łaskawie podsumować punkty wspólne i rozbieżne dla obu. Taka formuła wypowiedzi NIE MIEŚCI się w ramie interpretacji porównawczej.

Odpowiednio przygotowany plan, czyli przede wszystkim spisane punkty wspólne dla obu dzieł, pomogą Ci zachować porządek wypowiedzi. Ułatwią płynne i poprawne przechodzenie między kolejnymi argumentami.

SPRAWDZONA METODA: tabelka.

Korzystałam, korzystam, korzystać będę – zawsze wtedy, kiedy w kontekście mojej wypowiedzi pojawi się interpretacja porównawcza. Powinna składać się min. z 3 kolumn. Liczba wierszy zależy od dzieła, tematu wypowiedzi, no i Twojej wnikliwości interpretacyjnej. Oto przykład takiej tabeli:

TEMAT/PROBLEM DZIEŁO X DZIEŁO Y
oceniany element 1 opis, argument opis, argument
oceniany element 2 opis, argument opis, argument
oceniany element 3     

W zasadzie największa część pracy – zarówno pod kątem wysiłku, jak i czasu – to właśnie solidne przygotowanie powyższej tabeli. Im dokładniejsza, bardziej szczegółowa ona będzie – tym sprawniej przebrniesz przez etap pisania. 

Możesz też jeszcze bardziej usprawnić sobie pisanie interpretacji porównawczej i do powyższej tabeli dodać kolejną, 4 kolumnę, która wskaże Ci pokrótce czy omawiasz podobieństwo czy też różnicę. 

TEMAT/PROBLEM DZIEŁO X DZIEŁO Y Podobieństwo[P]/Różnica [R]
oceniany element opis opis R

3. Co porównywać czyli jak tak naprawdę pisać interpretację porównawczą?

Trzymaj się tematu.

No dobrze. Ale gdzie jest temat, jeżeli mam do przeprowadzenia interpretację równoległą dwóch tytułów – i nic więcej nie ma w zadaniu?

Zacznij od podstaw, czyli od analizy. Sprawdź czy do takiej interpretacji porównawczej nadają się poniższe elementy:

  • przynależność gatunkowa (czy ma znaczenie, że oba utwory są wierszami lub jeden z nich jest dziełem poetyckim, drugi – filmowym?);
  • cechy stylu (jest to konsekwencja odpowiedzi na przynależność gatunkową – jedna opowieść może być satyrą, druga – elegią, a łączyć je może jeden temat; warto więc porównać, jak styl wypowiedzi będzie wpływał na rozumienie przekazu);
  • kompozycja dzieła i jego funkcja (konsekwencja cech stylu);

Powyższe punkty dotyczą analizy. Są one niezbędne, aby móc napisać interpretację porównawczą.

Kolejna kwestia – należy zwrócić uwagę na temat interpretacji. W większości przypadków nie wynika on z samego zestawienia dzieł – zostaje narzucony. Może nim być motyw, wykorzystanie symbolu w strukturze utworu, może też porównanie bohaterów.

Na końcu pozostaje jeszcze kontekst – to niezbędny i – niestety – często pomijany element interpretacji porównawczej. A jest on niezwykle istotny. Każde dzieło, każdy temat, każdy problem osadzony jest w konkretnym miejscu w historii literatury. Ta zaś bardzo często wyraźnie koresponduje z historią powszechną, czego doskonałym przykładem może być doba romantyzmu i towarzyszące jej problemy. 

PAMIĘTAJ: napisanie interpretacji porównawczej (równoległej) nie jest prostym zadaniem. Wiedzą to i poloniści, i egzaminatorzy i oczywiście sami uczniowie. Dlatego też widząc polecenie związane z tą właśnie formą wypowiedzi, musisz być w gotowości do wykorzystania swojej pozaliterackiej wiedzy. Interpretacja porównawcza WYMAGA wiedzy. Musisz ją mieć nt. utworu, kontekstu historycznego, a więc i czasu powstania. 

Powyższe punkty wydają się proste? Yhym… 🙂 No to do dzieła!

4. Przykład przygotowania materiałów służących do napisania interpretacji porównawczej dwóch utworów poetyckich.

Przykład z matury z roku 2017:

Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (arkusz do pobrania tutaj)

Utwory: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – “Obraz cnoty” oraz Zbigniew Herbert – “Pan Cogito o cnocie”

Mamy o tyle ułatwione zadanie, że już w poleceniu pojawia się forma wypowiedzi – interpretacja porównawcza. Przechodzimy zatem do wspomnianej wcześniej tabeli (oczywiście jej stworzeniem zajmujemy się PO lekturze obu tekstów).

PROBLEM PAWLIKOWSKA HERBERT P/R
Temat [1] cnota cnota  p
Cnota – sposób prezentacji personifikacja personifikacja p
Gatunek utwór poetycki utwór poetycki p
Styl, tropy, figury [dot. cnoty!] ironia poetycka ironia poetycka p
bohater liryczny zbyt idealny (ironia) niedzisiejszy r
cel – sens jaki jest cel personifikacji? jaki jest cel personifikacji? r

Mając gotową tabelę – przechodzimy do pisania. I teraz uwaga – jak wykorzystać zebrany materiał? 

Przede wszystkim – pamiętając o tym, iż piszemy interpretację porównawczą musimy pamiętać, że wymagana jest od nas dodatkowa wiedza, czyli znajomość kontekstu. 

Omawiając pierwszy punkt z tabeli – opisując temat utworów, jakim jest cnota [1] – należy osadzić tenże temat w odpowiednich ramach, tj. pokazać skąd w ogóle mógł on się wziąć w kulturze. To chyba oczywiste, że ani Pawlikowska, ani też Herbert nie wymyślili sobie pojęcia cnoty. Czy zmieniają jego znaczenie? Jeżeli tak – to tym bardziej należy pokazać CO ZMIENIAJĄ, czyli jaki jest pierwowzór? Skąd się wzięło pojęcie cnoty? Co ono oznacza? Z jakimi epokami jest ono szczególnie związane (starożytność? średniowiecze i ethos rycerski?). Dopiero na tle mocnego ugruntowania tematu w jego kontekście, można przeprowadzić prawidłową interpretację równoległą – dopiero wówczas zbudowany zostaje punkt odniesienia dla obu, omawianych utworów.

Analogicznie do powyższego zestawienia uwadze interpretacyjnej podlegać powinny kolejne elementy. Im bardziej szczegółowa i lepiej przygotowana zostanie tabela, tym łatwiej będzie Wam zobrazować ją słowami prawidłowo przygotowanej interpretacji porównawczej. 

Zależność powinna wyglądać następująco:

temat/problem 1 – wiersz X – wiersz Y; 

temat/problem 2 – wiersz X – wiersz Y;

etc.

I co – nadal uważasz, że nie wiesz jak napisać interpretację porównawczą? 🙂

5. Podsumowanie

W podsumowaniu powinny znaleźć się wnioski.

Nie należy ponownie przytaczać argumentów, które już zostały opisane. Jeżeli sugerowana przeze mnie tabela była przez Ciebie rzetelnie przygotowana – to tak naprawdę masz też gotowe zakończenie. Spójrz na nią raz jeszcze i odpowiedz sobie na pytanie: czy interpretowane utwory więcej łączy czy dzieli? Co je łączy – czy są to elementy konstrukcyjne, takie poza sensem utworu? Czy wręcz przeciwnie? 

Wystarczy, że w miejscu podsumowania wyraźnie zaakcentujesz odpowiedzi na powyższe pytania, a doskonale zamkną one Twoją profesjonalnie napisaną interpretację równoległą.